مسجد جیوشی
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| بنيانگذار | امیرالجیوش بدرالجمالی (درگذشت: ۴۸۷ق) |
| تأسیس | دوره فاطمیان |
| مکان | شرق قاهره در منطقه جَبَل مُقَطَّم |
| نامهای دیگر | مشهدالجیوشی |
| مشخصات | |
| مساحت | ۲۲.۵ متر طول و ۱۷ متر عرض |
مسجد جُیُوشِی، واقع در شرق قاهره در منطقه جَبَل مُقَطَّم،[۱] بنایی تاریخی است که در دوره فاطمیان[۲] با الگوی مسجد-مقبره ساخته شده است.[۳] نام این بنا برگرفته از سازنده آن، امیرالجیوش بدرالجمالی (درگذشت: ۴۸۷ق)، وزیر مسیحی مستنصر فاطمی است، که براساس کتیبه مرمرین مدخل بنا، مشهدالجیوشی نیز نامیده شده است.[۴] تاریخ ساخت این مسجد تنها از طریق کتیبه آن مشخص شده[۵] و در منابع تاریخی، بهجز اشاره ابنمیّسر در اخبار مصر، اطلاعات کمی در مورد آن در دسترس است.[۶]
این مسجد با ابعاد تقریبی ۲۲.۵ متر طول و ۱۷ متر عرض، ساختاری مستطیل شکل دارد[۷] که دیوارهای سنگی و بخشهایی چون طاقها، گنبدها و سقفها با آجر ساخته شدهاند.[۸] ورودی اصلی مسجد، که فاقد تزئینات است، به راهرویی باز میشود که به صحن مسجد منتهی میگردد. در طرفین مناره، دو اتاق کوچک قرار دارد؛ اتاق سمت چپ با طاق متقاطع و اتاق سمت راست که سقفی ندارد و از طریق پلکانی به صحن مسجد متصل است.[۹] صحن مسجد، که ابعادی حدود ۶.۵ در ۵.۵ متر دارد،[۱۰] با شبستانی در ضلع رو به قبله احاطه شده است. در هر سوی صحن، اتاقهای مستطیلی شکل با ورودی قوسی قرار گرفتهاند.[۱۱] نمای ورودی شبستان شامل سه طاق است که بر دو جفت ستون تکیه دارند.[۱۲]
مسجد دارای شبستانی بزرگ (بیش از نیمی از مساحت) با شش فضای مربع شکل در دو ردیف است که ستون ندارد و طاقهایش به دیوار تکیه دارند.[۱۳] گنبدی با پنجره نورگیر بالای فضای محراب قرار گرفته است.[۱۴] محراب با کتیبههای قرآنی بها خط کوفی، نقوش گیاهی و نامهای محمد(ص) و علی(ع) به زیبایی گچبری شده و جزو محرابهای نفیس دوره فاطمیان است.[۱۵] اتاقکی گنبددار نیز در شمال شرقی بنا اضافه شده است.[۱۶]
منار مسجد ۲۰ متر ارتفاع دارد و شامل بدنه اصلی (۱۸.۱۴ متر، مستطیل شکل)، دو طبقه (اول مربع، دوم هشت ضلعی) و گنبد آجری کوچک است. هر دو طبقه پنجرههای طاقدار دارند.[۱۷] این منار شبیه منار جامع قیروان است.
ویژگی مهم آن، تزئینات مقرنس در بخش مربع شکل است که اولین مقرنس کاری شناسایی شده در بناهای مصر است.[۱۸] این منار با ورودی خاص خود، از مهمترین منارهای اولیه معماری اسلامی مصر محسوب میشود و نقطه تحولی در ساخت منارها بوده است.[۱۹]
دو اتاق کوچک گنبددار با عرض کم با محراب بر روی بام مسجد جیوشی وجود دارد[۲۰] که کاربری دقیق آنها نامشخص است. برخی احتمال دادهاند که این اتاقها برای استقرار نگهبانان، مکانی برای عبادت و ذکر، یا محل استقرار مؤذن به شیوهی مساجد ایرانی بوده است.[۲۱] دیدگاههای دیگری نیز این بنا را بهعنوان برج مراقبتی یا نمادی از پیروزیهای نظامی بدرالجمالی تفسیر کردهاند.[۲۲]
در کنار محراب مسجد، قبری قرار دارد که برخی آن را مدفن بدرالجمالی میدانند،[۲۳] هرچند این موضوع محل تردید است[۲۴] و احتمال دفن پسر او، ملک افضل،[۲۵] نیز مطرح شده است.[۲۶] برخی پژوهشگران بر این باورند که مسجد جیوشی در دوران عثمانی بهعنوان خانقاه و زاویة الجیوشی مورد استفاده قرار گرفته است.[۲۷]
پانویس
- ↑ بهرنس‑آبوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۹۸۹م، ص۶۶.
- ↑ محمد، مساجد مصر و اولیاؤها الصالحون، ۱۹۷۱م، ج۱، ص۲۸۲.
- ↑ کوبان، «سرزمینهای مرکزی عرب»، در کتاب مسجد: تاریخ، تحول معماری و تنوع منطقهای، ۱۹۹۴م، ص۹۶.
- ↑ محمد، مساجد مصر و اولیاؤها الصالحون، ۱۹۷۱م، ج۱، ص۲۸۲.
- ↑ محجوب، الموسوعه الذهبیه للعلوم الاسلامیه، قاهره، ج۱۲، ص۵۸۴.
- ↑ ابنمیسّر، اخبار مصر، ۱۹۱۹م، ج۲، ص۵۹.
- ↑ رشادیاور، العماره العربیه الاسلامیه فی مصر، ۱۹۸۹م، ص۲۰۸؛ هیلنبراند، معماری اسلامی: شکل، کارکرد و معنا، ۱۹۹۴م، ص۵۴۴.
- ↑ رشادیاور، العماره العربیه الاسلامیه فی مصر، ۱۹۸۹م، ص۲۰۹.
- ↑ محمد، مساجد مصر و اولیاؤها الصالحون، ۱۹۷۱م، ج۱، ص۲۸۲.
- ↑ رشادیاور، العماره العربیه الاسلامیه فی مصر، ۱۹۸۹م، ص۲۰۸-۲۰۹.
- ↑ محمد، مساجد مصر و اولیاؤها الصالحون، ۱۹۷۱م، ج۱، ص۲۸۲.
- ↑ بهرنس‑آبوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۹۸۹م، ص۶۶-۶۷؛ پیترسن، فرهنگنامهٔ معماری اسلامی، ۱۹۹۶م، ص۲۸.
- ↑ محجوب، الموسوعه الذهبیه للعلوم الاسلامیه، قاهره، ج۱۲، ص۵۸۶.
- ↑ رشادیاور، العماره العربیه الاسلامیه فی مصر، ۱۹۸۹م، ص۲۰۹؛ برنس بهرنس‑آبوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۹۸۹م، ص۶۷؛ پیترسن، فرهنگنامهٔ معماری اسلامی، ۱۹۹۶م، ص۲۸.
- ↑ محجوب، الموسوعه الذهبیه للعلوم الاسلامیه، قاهره، ج۱۲، ص۵۸۶-۵۸۷.
- ↑ بهرنس‑آبوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۹۸۹م، ص۶۷.
- ↑ محمد، مساجد مصر و اولیاؤها الصالحون، ۱۹۷۱م، ج۱، ص۲۸۴؛ پیترسن، فرهنگنامهٔ معماری اسلامی، ۱۹۹۶م، ص۲۸.
- ↑ بهرنس‑آبوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۹۸۹م، ص۶۷؛ کاشه، القیم الجمالیه فی العماره الاسلامیه،۱۴۱۴ق، ص۱۹۳.
- ↑ محمد، مساجد مصر و اولیاؤها الصالحون، ۱۹۷۱م، ج۱۲، ص۵۸۴،و۵۸۷و۵۸۸.
- ↑ بهرنس‑آبوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۹۸۹م، ص۶۷.
- ↑ بهرنس‑آبوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۹۸۹م، ص۶۷؛ پیترسن، فرهنگنامهٔ معماری اسلامی، ۱۹۹۶م، ص۲۸.
- ↑ کاشه، القیم الجمالیه فی العماره الاسلامیه،۱۴۱۴ق، ص۲۵۷.
- ↑ محمد، مساجد مصر و اولیاؤها الصالحون، ۱۹۷۱م، ج۱، ص۲۸۴.
- ↑ مقریزی، المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار المعروف بالخطط المقریزیة، ۱۹۵۹م، ج۲، ص۲۰۹.
- ↑ وزیر فاطمیان در سالهای ۴۸۶ تا ۵۱۴.
- ↑ سامح، العماره الاسلامیه فی مصر، ۱۹۹۱م، ج۲، ص۹۹.
- ↑ محمد، مساجد مصر و اولیاؤها الصالحون، ۱۹۷۱م، ج۱، ص۲۸۲؛ بهرنس‑آبوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۹۸۹م، ص۶۶.
منابع
- ابنمیسّر، محمد بن علی، المنتقی من اخبار مصر، قاهره، المعهد العلمی الفرنسی للآثار الشرقیة ۱۹۱۹م.
- رشادیاور، طلعت، العماره العربیه الاسلامیه فی مصر، بغداد، وزارة التعلیم العالی والبحث العلمی، ۱۹۸۹م.
- سالم، عبدالعزیز، المآذن المصریة: أصلها وتطورها حتی الفتح العثمانی، قاهره، بینا، ۱۹۵۹م.
- سامح، کمالالدین، العماره الاسلامیه فی مصر، قاهره، الهیئة المصریة العامه للکتاب، ۱۹۹۱م.
- کاشه، ثروت، القیم الجمالیه فی العماره الاسلامیه، بیروت، دار الشروق، ۱۴۱۴ق.
- مؤنس، حسین، المساجد، کویت، بینا، ۱۹۸۱م.
- محجوب، فاطمه محمد، الموسوعه الذهبیه للعلوم الاسلامیه، قاهره، دارالغد العربی، بیتا.
- محمد، سعاد ماهر، مساجد مصر و اولیاؤها الصالحون، قاهره، وزارة الاوقاف المجلس الاعلی للشئون الاسلامیة، ۱۹۷۱م.
- مقریزی، احمد بن علی، المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار المعروف بالخطط المقریزیة، بیروت، بینا، ۱۹۵۹م.
- Doris Behrens-Abouseif, Islamic Architecture in Cairo, Leiden, 1989.
- Robert Hillenbrand, Islamic Architecture: Form, Function and Meaning, Edinburgh, 1994.
- Dogan Kuban, “The Central Arab Lands,” in The Mosque: History, Architectural Development & Regional Diversity, ed. Martin Frishman and Hasan Uddin Khan, London: Thames and Hudson, 1994.
- Alexandre Papadopoulo, Islam and Muslim Art, translated from the French by Robert Erich Wolf, London, 1980.
- Andrew Petersen, Dictionary of Islamic Architecture, London, 1996.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله :دانشنامه جهان اسلام
تشیع در آفریقا | ||
|---|---|---|
| کشورها | آفریقای جنوبی • آفریقای مرکزی • آنگولا • اتیوپی • اریتره • الجزایر • اوگاندا • بروندی • بنین • بتسوانا • بورکینافاسو • تانزانیا • توگو • تونس • جیبوتی • حبشه • چاد • زامبیا • زیمبابوه • ساحل عاج • سنگال • سوازیلند • سودان • سومالی • سیرالئون • صحرای غربی • غنا • کامرون • کنگو برازاویل • کنگو کینشازا • کنیا • گامبیا • گابن • گینه بیسائو • گینه کوناکری • لیبریا • لیبی • ماداگاسکار • مالی • مالاوی • مراکش • مصر • موزامبیک • موریتانی • موریس • نامیبیا • نیجریه • نیجر |  |
| شهرها و مناطق | ||
| شخصیتهای تأثیرگذار | ||
| مؤسسات | ||
| امامزادگان | ||
| سلسلهها و خاندانها | ||
| فِرَق و گروهها | ||
| بناها | ||
| مرتبط | ||